Олон улсын стандарт, шаардлагын хүрээ

Төслийн санхүүжилтийг гадаад эх үүсвэрээр шийдвэрлэхтэй холбоотойгоор байгаль орчин, нийгэмд үзүүлэх нөлөөллийг онцгойлон анхаарч ажиллаж байна. Монгол Улсын холбогдох хууль, журамд заасны дагуу Байгаль орчны нөлөөллийн нарийвчилсан үнэлгээ (БОННҮ)-г хийсэн бөгөөд үүнээс гадна олон улсын санхүүжүүлэгч байгууллагуудын шаардлагад нийцүүлэн дараах баримт бичгүүдийг боловсруулсан болно. Үүнд:

         -Байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийн иж бүрэн үнэлгээ (Full ESIA)

         -Байгаль орчин, нийгмийн менежментийн төлөвлөгөө (ESMP)

Эдгээр ажлыг төслийн менежментийн зөвлөх “Духуа Инженеринг” ХК, олон улсын “Inogen Alliance,” болон дотоодын “Эко Натур” ХХК хамтран дараах шаардлагуудад нийцсэн байдлаар 2025 оны 11 дүгээр сарын 28-ний өдөр боловсруулж дууссан.

Энэхүү төслийн Байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээ (ESIA) нь Монгол Улсын хууль тогтоомжийн хүрээнээс гадна олон улсын санхүүгийн байгууллагуудын шаардлагад нийцүүлэн боловсруулагдсан. Үүнд IFC Performance Standards (PS1–PS8), Equator Principles IV (EP4), мөн олон улсын хөгжлийн банк, санхүүгийн байгууллагуудын байгаль орчин, нийгмийн хамгаалалтын стандартуудыг баримталсан.

Тайлангийн хүрээнд Монгол Улсын байгаль орчны үнэлгээний тогтолцоог олон улсын стандарттай харьцуулсан “gap analysis” хийж, дутуу шаардлагуудыг нэмэлт судалгаа, мониторинг, нийгмийн хамгаалалтын төлөвлөгөөнүүдээр нөхсөн. Үүнд олон улирлын суурь судалгаа, уур амьсгалын эрсдэлийн үнэлгээ, оролцогч талуудын оролцооны төлөвлөгөө, гомдол шийдвэрлэх механизм зэрэг олон улсын практикт нийцсэн арга хэмжээнүүдийг тусгасан.

Иймд энэхүү төсөл нь олон улсын банк, хөрөнгө оруулагчдын шаардлагыг хангахуйц, эрсдэлийн удирдлагын системтэй, ил тод хэрэгжих боломжтой дэд бүтцийн төсөл юм.

Одоогийн байгаль орчны нөхцөл

Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол нь ноцтой түвшинд хүрсэн бөгөөд PM2.5 тоосонцрын жилийн дундаж агууламж ойролцоогоор 41 μг/м³ байгаа нь олон улсын зөвлөмж хэмжээнээс 2–3 дахин өндөр байна. Замын хөдөлгөөн нь энэ бохирдлын чухал эх үүсвэрүүдийн нэг бөгөөд хотын зорчигчдын ихэнх нь хувийн автомашин ашиглаж байгаа нь нөхцөл байдлыг улам хүндрүүлж байна.

Дуу чимээний хувьд төслийн коридорт 55–75 dB түвшин хэмжигдсэн бөгөөд зарим хэсэгт стандарт хэмжээнээс давсан үзүүлэлттэй байна. Энэ нь аль хэдийн өндөр ачаалалтай орчинд төсөл хэрэгжихийг илтгэнэ.

Ургамал, амьтны аймаг

Төслийн нөлөөллийн бүсэд нийт 22 төрлийн 6,337 ширхэг мод, бут сөөг бүртгэгдсэн бөгөөд эдгээрийн ихэнх нь хотын таримал ногоон байгууламж юм. Судалгаагаар 359 ширхэг модыг шилжүүлэн суулгах боломжтой гэж тогтоосон бөгөөд үлдсэн хэсэгт нөхөн сэргээлт хийхээр төлөвлөсөн. Байгалийн ховор, хамгаалалтад орсон ургамал илрээгүй.

Амьтны аймгийн хувьд 14 төрлийн хөхтөн амьтан бүртгэгдсэн боловч эдгээр нь хотын орчинд дасан зохицсон жижиг амьтад бөгөөд олон улсын хэмжээнд хамгаалагдсан зүйл илрээгүй. Иймд төслийн нөлөөлөл нь биологийн олон янз байдалд өргөн хүрээний бус, тухайн барилгын талбайд хязгаарлагдана гэж үнэлэгдсэн.

Ус, хөрсний нөхцөл

Төслийн бүсэд Сэлбэ, Улиастай голууд ойр байрлах боловч метроны барилга угсралт эдгээртэй шууд огтлолцохгүй. Гэсэн хэдий ч гүн ухалтын үед газрын доорх усанд нөлөөлөх эрсдэл байгаа тул ус зайлуулах, хамгаалах системийг нарийвчлан төлөвлөсөн. 

Хөрсний хувьд сул бүтэцтэй, зарим хэсэгт хөлдөлттэй тул инженерийн тусгай шийдэл ашиглана.

Дуу чимээ, чичиргээ

Барилгын үе шатанд хүнд машин механизм, генератор, ухалтын ажлаас шалтгаалан дуу чимээ нэмэгдэх боловч энэ нь түр хугацааны шинжтэй байна. Ашиглалтын үед метро нь ихэвчлэн газар доогуур явах тул гадаргуу дээрх дуу чимээний нөлөөлөл харьцангуй бага байхаар тооцсон.

Чичиргээний нөлөөллийг олон улсын аргачлалаар үнэлж, RMS үзүүлэлт болон FTA стандартуудыг ашигласан. Барилгын үед тодорхой хэмжээнд чичиргээ үүсэх боловч TBM технологи ашигласнаар энэ нөлөөллийг хамгийн бага түвшинд барих боломжтой. Ашиглалтын үед чичиргээ маш бага түвшинд байхаар төлөвлөгдсөн бөгөөд шаардлагатай хэсгүүдэд тусгаарлагч систем ашиглана.

Сөрөг нөлөөллийг бууруулах арга хэмжээ

Төслийн хүрээнд байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийг бууруулах олон улсын стандартын дагуу боловсруулсан менежментийн тогтолцоо хэрэгжих бөгөөд үүнд ESMP гол үүрэг гүйцэтгэнэ. Барилгын үед тоосжилтыг бууруулах зорилгоор ус шүрших, материалыг битүү тээвэрлэх, замын нөхцөлийг сайжруулах арга хэмжээг хэрэгжүүлнэ. Дуу чимээг бууруулахын тулд хамгаалалтын хаалт ашиглах, шөнийн ажлыг хязгаарлах, орчин үеийн дуу багатай тоног төхөөрөмж ашиглах шийдлүүдийг тусгасан.

Ногоон байгууламжийн хувьд мод бутыг аль болох шилжүүлэн суулгах, барилгын дараа нөхөн сэргээлт хийх, илүү сайжруулсан ногоон байгууламж бий болгох зорилготой. Газрын доорх усанд үзүүлэх нөлөөллийг бууруулахын тулд ус зайлуулах болон хяналтын системийг ашиглаж, бохирдлоос сэргийлэх арга хэмжээг хэрэгжүүлнэ. Чичиргээний нөлөөллийг бууруулах зорилгоор TBM технологи, замын тусгаарлагч инженерийн шийдлүүдийг ашиглана.

Оролцогч талуудын оролцоог хангах зорилгоор SEP хэрэгжиж, иргэдийн санал, гомдлыг албан ёсны сувгаар хүлээн авч шийдвэрлэх тогтолцоог бүрдүүлсэн. Нүүлгэн шилжүүлэлт шаардлагатай тохиолдолд RAP болон амьжиргаа сэргээх төлөвлөгөө хэрэгжиж, иргэдийн эрх ашгийг хамгаална. Барилгын үеийн замын хөдөлгөөний нөлөөллийг зохицуулах зорилгоор TMP боловсруулж, хөдөлгөөний аюулгүй байдал, урсгалыг зохицуулах арга хэмжээг авна.

Зардлын тухай

Байгаль орчин, нийгмийн хамгаалалтын хүрээнд мониторинг, нөхөн сэргээлт, ногоон байгууламж шилжүүлэлт, дуу чимээ болон тоосжилтын хяналт, олон нийттэй харилцах болон гомдол шийдвэрлэх тогтолцоонд зориулсан зардлуудыг тусгасан. Эдгээр нь нийт төслийн өртгийн бага хувийг эзлэх боловч олон улсын стандарт хангахад зайлшгүй шаардлагатай зардал юм.

Дүгнэлт

Улаанбаатар метро төсөл нь барилгын хугацаанд тодорхой хэмжээний түр зуурын нөлөөлөл үзүүлэх боловч урт хугацаанд агаарын бохирдол, түгжрэл, дуу чимээг бууруулж, хотын амьдрах орчны чанарыг сайжруулах стратегийн ач холбогдолтой.